AI Act handhaving start vandaag, Brussel beboet twaalf AI-modellen

AI-context. De drempel voor systeemrisico ligt op 10^25 FLOPs, rekenoperaties die de omvang van een training meten. Twaalf modellen halen die grens. Het AI Office in Brussel telt ongeveer 125 medewerkers, tegen een geadviseerde schaal van 160 tegen 2030. Meer dan 180 organisaties ondertekenden de vrijwillige Code of Practice over transparantie. Bron, Europese Commissie en Epoch AI.

AI Act handhaving raakt twaalf modellen met systeemrisico

De Europese Commissie kreeg vandaag echte tanden. Tot nu toonde de persbericht van de Commissie vooral principes. Vanaf 2 augustus 2026 mag het AI Office in Brussel documentatie opvragen bij aanbieders van AI-modellen met systeemrisico. Het kan modellen laten testen en maatregelen eisen. Boetes lopen op tot 15 miljoen euro. Of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet, wat hoger uitvalt voor de grootste spelers uit Silicon Valley. Voor verboden praktijken, al actief sinds februari 2025, geldt een zwaarder plafond. Tot 35 miljoen euro, of 7 procent, tonen de boetetarieven van de AI Act. Twaalf modellen vallen boven de drempel van 10^25 FLOPs, rekenoperaties die de omvang van een training meten. Vijf bedrijven bouwden ze. OpenAI, Google, Anthropic, Meta en Mistral, blijkt uit een analyse van twaalf modellen met systeemrisico.

Meer dan 180 organisaties tekenden vrijwillig de richtlijnen voor GPAI-aanbieders over transparantie. Zo blijven ze uit de gevarenzone. Uitvoerend vicevoorzitter Henna Virkkunen zegt dat Europa deze stap al zag aankomen voordat de deadline concreet werd. Met de AI Act bouwde de Unie een duidelijk, risicogebaseerd kader voor betrouwbare AI, aldus Virkkunen. Het AI Office breidde deze week uit, met een nieuw team in Brussel van 38 medewerkers dat misbruik opspoort. Toch telt het bureau maar 125 mensen. Experts adviseren 160 medewerkers tegen 2030. Dat gat blijft onbevestigd terrein voor critici.

Wat dit betekent voor Nederland en Europa

Nederland verdeelt het toezicht over tien Nederlandse toezichthouders. De Autoriteit Persoonsgegevens en de toezicht van de RDI coördineren het geheel richting Brussel. Acht sectorale toezichthouders vullen dat aan, van de Autoriteit Financiële Markten tot de Nederlandse Arbeidsinspectie. Bedrijven die hoogrisico-AI inzetten, moeten voortaan een impactbeoordeling voor fundamentele rechten uitvoeren voordat een systeem live gaat. Publieke organisaties registreren hun systemen in een Europese databank. Werknemers krijgen recht op AI-geletterdheid. Die verplichting loopt al sinds 2 februari 2025. Voor kleine Nederlandse bedrijven en gemeenten voelt dit als een sprong, niet als een geleidelijke overgang.

Dus het echte verhaal zit in de mismatch tussen schaal en bezetting. Brussel richt zijn 125 medewerkers op een handvol techreuzen met twaalf modellen. De dagelijkse controle over duizenden Nederlandse chatbots valt bij tien afzonderlijke inspecties, zonder gezamenlijk budget of gedeeld team. Voor een Nederlandse zzp’er met een chatbot betekent dit vooral onduidelijkheid. Wie controleert wat? Voor ASML en de chipketen verandert er minder direct, want exportcontroles vallen buiten de AI Act. Toch voelt de sector de bredere trend. Elke grote klant in Brussel vraagt nu compliancebewijs voordat een contract wordt getekend, van adviesbureaus tot kleine techstartups. Wie dat niet op orde heeft, verliest straks contracten voordat er ooit een boete valt. Vergelijk het met wat eerder al gold voor AI-cryptobots kregen al meldplicht, waar transparantie ook al voor vertrouwen moest zorgen.

Deepfakes krijgen een eigen plek in deze regels. Google’s eigen AI-fakes probleem liet vorige week al zien hoe lastig detectie blijft. Zelfs de bouwer van het systeem faalde daarin zelf. Ook in de cryptosector groeit het risico op misleiding. AI-oplichting bij crypto groeit sneller dan traditionele bugs, meldden we eerder deze week. De nieuwe labelplicht raakt daarmee niet alleen chatbots, maar ook advertenties en beleggingsclaims die met AI zijn gegenereerd. Vanaf 2 december 2026 geldt de labelplicht ook met terugwerkende kracht, voor content die al veel eerder online kwam.

Veelgestelde vragen

Welke boete riskeert een bedrijf dat de AI Act overtreedt? Voor AI-modellen met systeemrisico geldt een boete tot 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde omzet. Voor verboden praktijken loopt dat op tot 35 miljoen euro of 7 procent.

Welke toezichthouder controleert AI-gebruik in Nederland? Tien instanties. De Autoriteit Persoonsgegevens en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur coördineren richting Brussel.

Moet mijn chatbot vanaf 2 augustus 2026 melden dat het AI is? Ja. Artikel 50 verplicht chatbots en andere interactieve AI-systemen om hun kunstmatige aard direct aan gebruikers te melden zonder kleine lettertjes.