EU AI Act transparantieplicht kent vandaag deadline van 18.00 uur

AI-context. Tussen de publicatie van de code op 10 juni en de handhaving op 2 augustus zit 53 dagen voorbereidingstijd. Bedrijven die al vóór 2 augustus actief zijn, krijgen tot 2 december uitstel voor het machineleesbaar merken van content. De Commissie publiceerde het officiële AI-label bovendien in 24 EU-talen, waaronder het Nederlandse ‘AI’ en het Duitse ‘KI’. Bron, Europese Commissie.

Wat de AI Act transparantieplicht concreet vraagt van bedrijven

De deadline van vanavond komt uit een aparte gedragscode. Brussel publiceerde die code in juni, als aanvulling op artikel 50 van de AI Act. Wie voor 18.00 uur tekent, verschijnt op de eerste lijst van ondertekenaars die de Commissie voor 2 augustus publiceert. Die handtekening is vrijwillig. Ze levert wel een vermoeden van naleving op. Dat meldt de Europese Commissie zelf, via de pagina over de deadline van 18.00 uur. Bedrijven die niet tekenen, blijven wel gebonden aan de wet zelf. Zij moeten de naleving dan op eigen kracht aantonen, bijvoorbeeld met een eigen vergelijking tegen de code.

De onderliggende richtlijnen zijn breder dan de code alleen. De Commissie publiceerde op 20 juli de definitieve richtlijnen van de Commissie voor de hele transparantieplicht. Chatbots en AI-agents moeten zich vanaf het eerste bericht melden als AI, dat volgt uit artikel 50, lid 1. Makers van AI-beelden, audio, video en tekst moeten hun content machineleesbaar merken, dat regelt artikel 50, lid 2. Deepfakes krijgen een zichtbaar label, apart van dat machineleesbare merk, onder artikel 50, lid 4. Wie AI-tekst publiceert over politiek, recht of volksgezondheid, moet dat ook zichtbaar melden, tenzij een redacteur de tekst grondig herschreef. Handmatige spellingscontrole telt daarbij niet als menselijke redactie.

Overtreding van artikel 50 kan duur uitpakken. De boete loopt op tot 15 miljoen euro, of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet. Het hoogste bedrag geldt. Een analyse van de richtlijnen zet die boetes tot 15 miljoen euro op een rij. Toezicht ligt bij de nationale toezichthouders in elk van de 27 lidstaten. De regel werkt net als de AVG. Een chatbot uit de Verenigde Staten valt eronder zodra Europese gebruikers de content zien, ongeacht waar het bedrijf zit.

De wet loopt voor op de techniek. Twee merktechnieken zijn nu in gebruik. De eerste, C2PA, plakt een digitale herkomststempel in de bestandsdata van een foto of video. Die stempel verdwijnt echter zodra iemand een screenshot maakt of het bestand opnieuw uploadt naar sociale media. De tweede techniek komt van Google DeepMind en heet onzichtbare watermerktechniek SynthID. Ze verstopt een patroon in de pixels of tekens zelf en overleeft compressie beter. Geen van beide voldoet aan alle vier wettelijke eisen tegelijk. Dat staat in een analyse van de gedragscode voor Tech Policy Press. Een handtekening vandaag koopt dus vooral juridische dekking. Merktechniek die aan alle vier eisen voldoet, bestaat nog niet, ook niet bij bedrijven die als eerste tekenen.

Wat dit betekent voor Nederland en Europa

Nederland regelt het toezicht nog. Het kabinet bracht op 20 april een wetsvoorstel voor toezicht in consultatie op de AI-verordening. De Autoriteit Persoonsgegevens krijgt daarin een coördinerende rol. Tien sectorale toezichthouders werken mee, elk binnen hun eigen domein. Voor de financiële sector blijven de AFM en De Nederlandsche Bank verantwoordelijk. De consultatie liep tot 1 juni, de definitieve wet volgt later dit jaar. Dat de Nederlandse uitvoeringswet nog ontbreekt, verandert niets aan de Europese verplichting zelf. Die geldt namelijk rechtstreeks, met of zonder nationale wet.

Bedrijven lopen achter op de planning. Slechts een klein deel van de Nederlandse bedrijven zette al concrete stappen richting naleving. Dat meldt persbureau ANP, met Nederlandse verkoopteams als voorbeeld. Een chatbot op een website valt al onder de regels. Ook AI-gegenereerde verkoopmails en geautomatiseerde acquisitie vallen eronder, zodra een systeem namens een bedrijf met een klant communiceert. De opmars van AI in verkoop raakt ook personeel. Vakbonden zien vaker reorganisaties die samenhangen met automatisering, en het gesprek verschuift van efficiëntie naar omscholing in AI-vaardigheden.

De regels reiken verder dan chatbots en marketingteksten alleen. Ze gelden evengoed voor de Europese AI-industrie zelf. Mistral is het Franse AI-bedrijf achter de recente miljardendeal met ASML voor chipcapaciteit met Microsoft. Ook Mistral valt onder artikel 50 zodra het generatieve modellen aanbiedt in de EU. Google startte deze week de training van Gemini 4. Dat gebeurde vlak voordat de EU-boetes vanaf 2 augustus voor general-purpose modellen ingaan. Nederlandse AI-startups voelen de regels net zo hard als grote Amerikaanse techlabs. De wet maakt namelijk geen onderscheid naar bedrijfsgrootte of nationaliteit.