Nederland mist AI-gigafabriek, Bittensor pakt de rekenkracht-rol

Nederland kijkt toe terwijl Duitsland 805 miljoen euro reserveert voor een Europese AI-gigafabriek. Het kabinet weigerde echter in maart de financiële commitment voor een Rotterdamse gigafabriek van 5 miljard euro. ASML schroeft ondertussen zijn EUV-productie op van 60 naar 80 machines per jaar. De AI-rekenkracht die Europa mist, wordt nu echter deels via decentrale crypto-netwerken zoals Bittensor opgevuld.

Het gigafabriek-debat dat Nederland verliest

Dat past in een breder Europees programma. De EU opende dit voorjaar de aanbesteding voor vijf AI-gigafabrieken met 20 miljard euro aan steun. De voorwaarde is dus duidelijk. Lidstaten committeren zich vooraf financieel. Techzine documenteerde dat Eneco en Volt een gigafabriek in de Rotterdamse haven wilden bouwen, met 100.000 AI-chips en 20 petabyte opslagcapaciteit.

Het Nederlandse kabinet besloot echter anders. Staatssecretaris Willemijn Aerdts van Digitale Economie en Soevereiniteit liet namelijk in maart weten dat de begroting geen ruimte biedt. Computable berichtte dat de commerciële fabriek van 5 miljard euro volgens het kabinet door de markt moet worden gefinancierd. Ondertussen zette Duitsland al 805 miljoen euro in voor een soortgelijke faciliteit in München.

Volt-CEO Han de Groot reageerde daarop scherp. Nederland riskeert volgens hem namelijk de positie van AI-consument in plaats van AI-producent. Dutch IT Leaders meldde dat Volt nu solo doorzet. De minifabriek-tussenstap moet daarbij commerciële klanten bedienen totdat publieke financiering eventueel terugkeert.

Wat valt op? Eneco bevestigde dat Peter Wennink, oud-CEO van ASML, de Rotterdam-pleitnota volledig steunt. In zijn rapport noemt hij de gigafabriek bovendien essentieel voor Nederlandse welvaart. De afwijzing botst dus direct met het advies waar het kabinet zelf om vroeg.

ASML draait door, ondanks de chip-verdeling

Tegelijk publiceerde ASML in Q1 2026 een omzet van 8,8 miljard euro en een nettowinst van 2,8 miljard. Dutch IT Leaders analyseerde dat de chipmachinemaker de EUV-productie opschroeft van minimaal 60 in 2026 naar minimaal 80 in 2027. De vraag blijft echter groter dan het aanbod.

Wat valt op aan de strategie? CTO Marco Pieters kijkt daarbij 10 tot 15 jaar vooruit. Techzine berichtte dat ASML werkt aan advanced packaging voor AI-chips en aan grotere chipformaten. De huidige limiet op postzegelformaat beperkt namelijk de rekencapaciteit. AI-modellen vereisen meer.

De spanning is dus zichtbaar. ASML produceert namelijk vanuit Veldhoven de machines die wereldwijde AI-rekencapaciteit mogelijk maken. Rijksoverheid kondigde in april de toezichtsstructuur op de AI-verordening aan. De internetconsultatie loopt tot 1 juni 2026. Tegelijk blijft de Nederlandse capaciteit voor AI-modellen ondermaats vergeleken met buurlanden.

Crypto springt in het rekencapaciteit-gat

Hier komt de cryptoverbinding dus direct in beeld. Gedecentraliseerde AI-netwerken zoals Bitcoin en specifiek Bittensor verbinden ongebruikte GPU-capaciteit wereldwijd via een token-incentive. Blockonomi documenteerde dat Bittensor in Q1 2026 een revenue van 43 miljoen dollar genereerde, met directe ondersteuning van NVIDIA en Polychain Capital.

Voor Nederlandse AI-bedrijven is dit dus een alternatief. Zonder gigafabriek-toegang kunnen startups via decentrale netwerken alsnog rekencapaciteit huren, zonder afhankelijkheid van hyperscalers in de Verenigde Staten. BusinessWise interviewde Han de Groot. Hij waarschuwde dat Europa nu slechts 5 procent van de wereldwijde rekenkracht bezit. De Verenigde Staten hebben daarentegen 70 tot 75 procent.

De stroom volgt namelijk het token-incentive. Bittensor heeft inmiddels 47 subnets. Dat zijn gespecialiseerde AI-modellen, van vertaling tot prediction-markets. Het netwerk groeide ondertussen in 24 uur met 7,03 procent. Daarmee positioneert TAO zich als de meest verhandelde decentrale AI-token. Wel relevant blijft dat dit geen vervanging is voor een gigafabriek, maar een aanvulling op de markt.

Wat dit voor Nederland betekent

Wat valt op aan de combinatie? ASML produceert namelijk de chips. Nederland mist echter de fabriek. Crypto-netwerken verbinden ondertussen losse GPU-capaciteit wereldwijd via tokens. Drie lagen, drie verschillende posities, een gemeenschappelijke afhankelijkheid van Nederlandse halfgeleidertechnologie.

De Tweede Kamer behandelt daarnaast het AI-toezichtwetsvoorstel deze zomer. Onze AI-sandbox-analyse behandelde de overlap met Amerikaanse Clarity-amendementen. Voor Nederlandse startups is dit dus een kantelmoment. Het Nederlandse regulatoire kader voor AI en crypto wordt namelijk tegelijk geijkt, beide via de AFM en de Belastingdienst.

Tegelijk publiceerde Techzine onderzoek dat Nederlandse bedrijven hun AI-investeringen in 2026 met gemiddeld 36 procent verhogen. Dat is significant. Die vraag stuit echter op een lokaal aanbod dat niet meebeweegt. Daarom zoeken bedrijven naar buitenlandse hyperscalers of decentrale alternatieven.

De crypto-AI-stack zichtbaar maken

Voor jou is de stack inmiddels dus duidelijk. Eerst, Nederlandse chips bouwen wereldwijde AI-rekenkracht. Daarna, Europese investeringsbeslissingen bepalen waar die rekenkracht in Europa terechtkomt. Vervolgens, decentrale netwerken zoals Bittensor verdelen ongebruikte capaciteit via token-incentives. Als laatste, regulatie via MiCAR en de AI-verordening reguleert beide bewegingen.

Wat moet je doen vandaag? Niets wat afwijkt van langetermijnposities. Wel relevant blijft dat AI-crypto-tokens fundamenteel anders zijn dan klassieke L1-coins. Bittensor heeft namelijk revenue en narratief. Daarom verschuift het waarderingsmodel langzaam naar omzet-multiples, weg van pure speculatie.

Daarnaast geldt dat ASML als beursfonds een blootstelling biedt aan dezelfde AI-trend, zonder direct crypto-risico. Voor wie de Nederlandse AI-economie wil volgen, vormt de combinatie ASML plus selecte AI-crypto-tokens dus een logische basket. Niet als vervanging van Bitcoin. Wel als sectorblootstelling.

Let op, dit is geen financieel advies. Crypto is volatiel en je kunt je gehele inleg kwijtraken.