VS houdt vrijwillige AI-toetsing, EU dwingt vanaf morgen af

AI-context. Het Amerikaanse decreet geeft bedrijven een venster van 30 dagen om een model voor te leggen voordat het uitkomt, teruggebracht van de oorspronkelijke 90 dagen. Vijf van de zes grote Amerikaanse AI-labs doen mee, een weigert. In Nederland houden tien markttoezichthouders gezamenlijk toezicht op de AI-verordening, met de AP als centrale partij voor de transparantieplicht. Bron, Witte Huis, NPR, Techtimes en Autoriteit Persoonsgegevens.

Washington vraagt medewerking, Brussel kiest dwang

Het Witte Huis wachtte niet op nieuwe wetgeving. Trump ondertekende op 2 juni een decreet met de titel Promoting Advanced Artificial Intelligence Innovation and Security. Daarin staat een termijn van zestig dagen. Die loopt vandaag af. De ministeries van Financien en Binnenlandse Veiligheid, samen met de NSA, moeten dan een geheime meetlat klaar hebben. Die meetlat bepaalt welke AI-modellen als een covered frontier model gelden, een AI-model met risicovolle cybercapaciteiten. Bedrijven krijgen daarna dertig dagen om zo’n model vrijwillig voor te leggen voordat het uitkomt. Vrijwillig blijft het sleutelwoord. Dat herhaalt het Witte Huis steeds weer. Het kabinet knipte de oorspronkelijk voorgestelde negentig dagen bewust terug naar dertig, meldde NPR bij de ondertekening.

Het decreet regelt meer dan alleen toetsing. Sectie vier draagt de procureur-generaal op om vervolging van AI-misbruik bij illegale computertoegang voorrang te geven. Een analyse van het Congres legt dat artikel verder uit, met een duidelijke link naar eerdere AI-agent incidenten. Ook het federale personeelsbureau OPM krijgt vandaag een deadline. De dienst moet zijn werving van cybersecurityspecialisten uitbreiden. Beide onderdelen bleven bijna buiten beeld naast de toetsingsdiscussie. Toch tonen ze de bredere inzet. Washington behandelt AI als wapen en als doelwit tegelijk.

Vijf laboratoria onderhandelen intussen actief mee. OpenAI, Anthropic, Google, Microsoft en Amazon zitten aan tafel. Meta doet niet mee. Het bedrijf bouwt zijn Llama-modellen open source en ziet de dertig dagen voorlegtermijn als een blok aan het been. Het Witte Huis drong aan op een handtekening. Meta hield voet bij stuk. Brad Carson van denktank Public First noemt de aanpak ad hoc, gepersonaliseerd, ondoorzichtig en mogelijk zelfs wetteloos. Hij pleit voor vaste regels in plaats van losse afspraken achter gesloten deuren, want bedrijven gissen liever niet. Zijn kritiek raakt een zere plek. De Amerikaanse overheid schortte dit jaar namelijk al twee keer de toegang tot een geavanceerd AI-model op. Dat gebeurde via exportregels van voor het decreet. Meta weigert desondanks mee te doen. Vrijwillig voelt voor sommige bedrijven dus allang niet meer vrijwillig.

Leg de twee data naast elkaar. Het patroon springt eruit. Trumps termijn van zestig dagen loopt af op 1 augustus. De Europese Unie activeert een dag later, op 2 augustus, de boetebevoegdheid van haar Europese AI-bureau voor AI-aanbieders. Twee handelsblokken kiezen in hetzelfde weekend een tegengestelde route. Washington vraagt om medewerking. Brussel dwingt af met een sanctie. Het contrast is scherp.

Wat dit betekent voor Nederland en Europa

Voor Nederlandse bedrijven is het verschil niet abstract. Vanaf 2 augustus krijgt het Europese AI-bureau bevoegdheid om aanbieders van AI-modellen met brede inzetbaarheid te controleren en te beboeten. De maximale boete bedraagt 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde omzet, wat het hoogste is. Ook de meldplicht voor chatbots en deepfakes uit artikel 50 wordt vanaf die datum afdwingbaar. In Nederland houden de AP en RDI toezicht op precies die transparantieplicht. De Rijksinspectie Digitale Infrastructuur werkt mee aan coordinatie en een regelluwe testomgeving. Tien Nederlandse markttoezichthouders delen samen de uitvoering, zoals ook al bleek bij de eerdere AI Act handhaving in Brussel. Voor ASML verandert er weinig rechtstreeks. Chipmachines vallen niet onder de AI-verordening. Dat ligt anders bij de systemen uit de OpenAI Hugging Face hack van eerder dit jaar. Toch voelt de sector de druk indirect. Datacenters die Amerikaanse en Europese AI-modellen draaien, moeten straks aan beide regimes voldoen. Wie AI-diensten in zowel de VS als de EU aanbiedt, moet vanaf deze week dus twee verschillende systemen tegelijk bijhouden.

Veelgestelde vragen

Wat moet de Amerikaanse overheid vandaag klaar hebben?

Het ministerie van Financien, de NSA en CISA moeten op 1 augustus een geheime meetlat voor risicovolle AI-modellen en een vrijwillig toetsingskader afleveren, vastgelegd in decreet 14409 van 2 juni 2026.

Welke AI-bedrijven doen mee aan de Amerikaanse toetsing?

OpenAI, Anthropic, Google, Microsoft en Amazon onderhandelen over deelname, terwijl Meta weigert vanwege de open-source opzet van zijn Llama-modellen.

Wat verandert er op 2 augustus in de EU?

Het Europese AI-bureau krijgt dan bevoegdheid om aanbieders van AI-modellen te beboeten tot 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde omzet, en de meldplicht voor chatbots en deepfakes wordt afdwingbaar.