Zweden verbant ChatGPT en Claude van rijkscomputers

AI-context. Nederland verbood losse ChatGPT-toegang binnen de Rijksoverheid al in december 2023, meldde toenmalig staatssecretaris Alexandra van Huffelen. Toch gebruikte naar schatting driekwart van de Nederlandse gemeenten de chatbot, bleek in februari 2024 uit onderzoek van Binnenlands Bestuur. Op 22 april 2025 verruimde de Rijksoverheid het beleid. Ambtenaren kregen de eerste AI-regels die voor de hele overheid gelden, met een verplichte risicoanalyse. Eind december 2025 meldde de Autoriteit Persoonsgegevens een opvallend voorbeeld uit Eindhoven. Een interne steekproef daar legde in dertig dagen cv’s, jeugdzorgdossiers en interne verslagen bloot in publieke chatbots. Bron, Binnenlands Bestuur, Rijksoverheid en Accountant.nl.

Waarom Zweden ChatGPT en Claude nu blokkeert

Het Regeringskansliet ondersteunt de Zweedse ministeries en verwerkt daarbij gevoelige beleidsdocumenten. Vanaf maandag mogen medewerkers ChatGPT en Claude niet meer rechtstreeks openen vanaf hun werkcomputer. Sveriges Radio Ekot bracht het nieuws naar buiten, op basis van intern materiaal. Wettercrantz schrijft op het intranet dat onbeheerd gebruik van AI-diensten gevolgen kan hebben voor de informatieveiligheid.

Medewerkers krijgen toegang tot Microsoft Copilot. De dienst doorlichtte dat programma eerst zelf en verhoogde daarna de beveiliging. Een deel van het personeel behoudt toegang tot Claude, de chatbot van Anthropic, en tot ChatGPT. Dat gaat via een interne, zelfgebouwde omgeving van het Regeringskansliet. De dienst blokkeerde eerder al DeepSeek, de Chinese chatbot die ook elders onder een vergrootglas ligt.

Twee andere Zweedse diensten liepen voor. De Belastingdienst Skatteverket en de jeugdzorginstelling Statens institutionsstyrelse voerden hun eigen blokkades al eerder in. Uitkeringsinstantie Kronofogden onderzoekt nog of ze volgt. Het patroon is duidelijk. Zweedse overheidsorganisaties bewegen in dezelfde richting, weg van gratis consumentenchatbots en naar gecontracteerde software met een vastgelegde veiligheidscheck.

Nederland trok deze grens al in 2023

Nederland ging Zweden al voor. In december 2023 verbood het kabinet rijksambtenaren voorlopig om ChatGPT en andere AI-software te gebruiken. Toenmalig staatssecretaris Alexandra van Huffelen noemde het gebruik op Rijksniveau in ieder geval voorlopig niet toegestaan. De reden was dezelfde als in Zweden nu, zorgen over de omgang met gevoelige overheidsinformatie.

Het verbod werkte niet overal door. Naar schatting gebruikte driekwart van de Nederlandse gemeenten ChatGPT toch. Binnenlands Bestuur meldde dat in februari 2024, op basis van onderzoek van EenVandaag. Op 22 april 2025 verruimde de Rijksoverheid het standpunt. Ambtenaren kregen meer ruimte voor generatieve AI, mits ze een risicoanalyse uitvoerden en een betrouwbaar model kozen.

De centrale regels en de dagelijkse praktijk liepen dus al uiteen voordat Zweden zijn eigen grens trok. Dat verschil is precies waarom de Zweedse aanpak aandacht trekt bij Nederlandse privacytoezichthouders. Een harde blokkade op apparaatniveau werkt anders dan een richtlijn op papier.

Eindhoven laat zien wat er fout gaat

De Autoriteit Persoonsgegevens, de Nederlandse privacytoezichthouder, waarschuwde eind december 2025 voor een stijging van datalekmeldingen. Veel daarvan hebben te maken met AI. De gemeente Eindhoven leverde het voorbeeld. Een interne steekproef over dertig dagen toonde dat medewerkers grote hoeveelheden vertrouwelijke documenten in publieke chatbots hadden ingevoerd. Het ging onder meer om cv’s, jeugdzorgdossiers en interne verslagen.

De gemeente kon de omvang van het lek niet volledig vaststellen. De data stond maar tijdelijk opgeslagen bij de chatbotaanbieder. Eindhoven blokkeerde daarna de publieke AI-sites, beperkte medewerkers tot een beveiligde omgeving en vroeg OpenAI om de gegevens te verwijderen. Privacyjurist Stephan Mulders noemt dit shadow AI, het ongeautoriseerde gebruik van AI-tools waar de organisatie geen zicht op heeft.

De Autoriteit Persoonsgegevens kreeg in 2025 meer meldingen dan in het jaar ervoor, tientallen in totaal. De kernboodschap aan organisaties is simpel. Leg vast welke gegevens wel en niet in een AI-systeem mogen, voordat het misgaat.

Veelgestelde vragen

Welke AI-chatbots verbiedt het Zweedse Regeringskansliet?

ChatGPT en Claude worden vanaf maandag 26 oktober 2026 geblokkeerd op werkcomputers van de Zweedse centrale overheid. Dat meldt Sveriges Radio Ekot. Medewerkers krijgen Microsoft Copilot als vervanging.

Is ChatGPT ook beperkt bij de Nederlandse Rijksoverheid?

Nederland verbood rijksambtenaren het gebruik van ChatGPT al in december 2023. Op 22 april 2025 verruimde de Rijksoverheid dat standpunt, met als voorwaarde een risicoanalyse en een betrouwbaar model.

Wat ging er mis bij de gemeente Eindhoven?

Een interne steekproef over dertig dagen toonde dat medewerkers cv’s, jeugdzorgdossiers en interne verslagen in publieke chatbots hadden ingevoerd. De Autoriteit Persoonsgegevens meldde dat eind december 2025.