Iedereen let op Nvidia, de VS pakt GlobalFoundries aandeel

AI-context. GlobalFoundries stak sinds 2009 al meer dan 10 miljard euro in zijn fabriek in Dresden. Dat is de grootste chipfabriek van Europa, met ongeveer 3.000 werknemers. Een uitbreiding van 1,1 miljard euro moet die fabriek tegen 2028 naar 1 miljoen wafers per jaar brengen. De EU wil tegen 2030 zelf een wereldwijd chipaandeel van 20 procent. In 2022 zat dat op 9,8 procent. De Europese Rekenkamer verwacht in 2030 niet meer dan 11,7 procent. Bron, TelecomLead en de Europese Rekenkamer.

Licht vervangt koper in de race om AI-datacenters

Chips praten al decennia via koperdraad met elkaar. Dat werkt tot een bepaalde snelheid, daarna verstopt de verbinding zelf de stroom aan data die erdoorheen moet. Siliciumfotonica lost dat op. De techniek stuurt data als lichtpulsen door de chip, niet als elektrische signalen door metaal. Dat scheelt op termijn enorm in snelheid. GlobalFoundries noemt het near packaged optics en co packaged optics. Het doel, 400 gigabit per seconde. Vijf keer minder stroomverbruik dan nu, precies wat AI-datacenters nodig hebben waar duizenden chips dag en nacht data uitwisselen. CEO Tim Breen noemt de omslag van koper naar licht een verschuiving waarover de sector al tien jaar praat. Nu gebeurt het, zegt hij. Nvidia-topman Jensen Huang onderschreef de techniek in dezelfde aankondiging, opvallende steun van een chipreus met eigen belangen in snellere datacenterverbindingen.

Het ministerie van Handel doet meer dan alleen onderzoek betalen. Via een aparte overeenkomst krijgt de staat ook ongeveer 1 procent van de aandelen GlobalFoundries, tegen de koers van vandaag. Beleggers twijfelden. Het aandeel schoot voor de beursopening nog 9,5 procent omhoog. Tegen het middaguur in New York was die winst grotendeels verdampt. Toen noteerde het aandeel 3 procent lager dan de vorige slotkoers. Een subsidie voelt kennelijk minder gratis zodra de overheid mede-eigenaar wordt. Dat effect zag Nvidia dit jaar ook al bij zijn eigen investeringsronde.

GlobalFoundries aandeel past in een patroon van Washington

Deze deal staat niet op zichzelf. Het ministerie van Handel bouwt sinds vorig jaar actief belangen op in chipbedrijven die CHIPS-geld krijgen. Intel ging voorop. Het bedrijf kreeg in augustus 2025 een staatsbelang van 10 procent, in ruil voor steun uit de CHIPS-wet. GlobalFoundries volgde in mei. Toen kreeg het bedrijf een quantumdeal van 375 miljoen dollar. Opnieuw kreeg de staat ongeveer 1 procent van de aandelen. Met de deal van vandaag herhaalt dat patroon zich, voor de tweede keer in nog geen drie maanden.

Er is meer. GlobalFoundries sloot zich in juni ook aan bij de Genesis Mission, het AI-onderzoeksprogramma van het ministerie van Energie. Partner Sivers Semiconductors verwacht dat de markt voor pluggable optics tegen 2030 groeit naar 25 miljard dollar. Het GlobalFoundries aandeel voor de staat groeit dus snel, al maakt geen van beide partijen de optelsom openbaar. Dus het echte verhaal is niet één subsidie, maar een groeiende staatsportefeuille in Amerikaanse chipfabrikanten. Wie geld aanneemt, levert claim in op toekomstige winst.

Wat dit betekent voor Nederland en Europa

Dit specifieke akkoord raakt alleen Amerikaanse grond. Het geld gaat naar de fabrieken in Malta, New York, en Essex Junction in Vermont, niet naar Europa. GlobalFoundries grootste fabriek staat namelijk niet in de VS. Die staat in Dresden, Duitsland, de grootste chipfabriek van Europa met ongeveer 3.000 werknemers. De nieuwe fotonicasteun van Washington gaat langs die fabriek heen. ASML levert wereldwijd het gros van de lithografiemachines voor fabrieken op dit niveau, ook in Dresden. Dat bleek eerder al uit een ASML DUV rapport en uit de ASML chipketen rond andere AI-chips.

Europa profiteert dus mee aan de machinekant. Niet aan de kant van onderzoeksgeld of staatsaandelen. De EU wil zelf tegen 2030 een wereldwijd chipaandeel van 20 procent, tegenover 9,8 procent in 2022. De Europese Rekenkamer verwacht in 2030 niet meer dan 11,7 procent. Ver onder het eigen doel dus. Washington kiest voor eigenaarschap in chipfabrieken, Brussel kiest vooral voor subsidies zonder aandeel. Voor Nederlandse chiptoeleveranciers en voor ASML zelf blijft de vraag naar geavanceerde machines voorlopig het grootste exportvoordeel.

Veelgestelde vragen

Wat is siliciumfotonica en waarom is het belangrijk voor AI-datacenters? Siliciumfotonica stuurt data met licht door de chip, niet met elektrische pulsen door koperdraad. Dat maakt verbindingen tussen AI-chips sneller en zuiniger. GlobalFoundries mikt met de techniek op 400 gigabit per seconde en vijf keer minder energieverbruik.

Hoeveel geld en aandelen krijgt de Amerikaanse staat van GlobalFoundries? GlobalFoundries tekende op 29 juli 2026 een intentieverklaring voor 300 miljoen dollar chiponderzoek. Het ministerie van Handel krijgt daarnaast apart ongeveer 1 procent van de aandelen. Dat is de tweede keer in drie maanden, na een quantumdeal in mei.

Wat betekent deze deal voor ASML en de Europese chipindustrie? Het onderzoeksgeld gaat alleen naar Amerikaanse fabrieken in New York en Vermont, niet naar de Dresdense fabriek van GlobalFoundries. ASML blijft wel wereldwijd de belangrijkste leverancier van lithografiemachines, ook voor fabrieken op dat niveau in Europa.