Iedereen kijkt naar Nvidia, maar de Meta AI-chip maakt ASML rijk

AI-context. TSMC trekt voor 2026 een investeringsbudget van 52 tot 56 miljard dollar uit. ASML mikt op 36 tot 40 miljard euro omzet en levert dit jaar zestig EUV-machines, tegen 48 vorig jaar. Broadcom stuurt aan op ongeveer 56 miljard dollar AI-omzet in boekjaar 2026, bijna een verdriedubbeling. Bron, Futurum en ASML.

Wat de Meta AI-chip Iris echt moet doen

Iris traint geen modellen. De chip draait bestaande modellen die Facebook en Instagram voeden. Meta noemt hem intern MTIA 400, de vierde generatie van zijn eigen versnellerprogramma. Het testen duurde ongeveer zes weken en leverde geen grote problemen op. Dat tempo is snel voor eigen silicium. Het programma lag jaren stil en krijgt nu vaart. Meta plant vier generaties, van MTIA 300 tot 500, allemaal voor eind 2027. Dat komt neer op een nieuwe chip om de zes maanden.

Het verhaal achter MTIA is er een van eerdere tegenslag. Meta begon jaren terug aan eigen versnellers, maar vroege generaties bereikten nooit massaproductie. Nu meldt het memo dat Iris de testfase zonder grote fouten doorstond. Dat voedt het interne vertrouwen. De chip mikt bewust op inference in plaats van training, omdat daar het meeste geld weglekt. Een feed of een aanbeveling draait op een getraind model dat onophoudelijk antwoorden genereert. Goedkoper serveren betekent bij de schaal van Meta miljarden aan besparing. Die besparing bepaalt hoeveel Meta overhoudt om nieuwe datacenters en modellen te bouwen.

De inzet is geld. Nvidia’s versnellers worden duurder en schaarser, een trend die analisten chipflatie noemen. Meta bedient miljarden gebruikers en betaalt vooral voor het serveren van modellen, niet voor het trainen. Een eigen inference-chip drukt de kosten per token, per verwerkt stukje tekst. Meta zet dit jaar zeven gigawatt aan rekenkracht neer en wil dat volgend jaar verdubbelen. De specificaties van Iris zelf blijven geheim, dus de prestaties per watt zijn nog niet te toetsen. Ook de septemberdatum is een doel, geen belofte.

Broadcom en TSMC vangen de rekening op

Meta ontwerpt de chip niet in zijn eentje. Broadcom doet het zware siliciumwerk en levert de XPU, Broadcoms naam voor maatwerk-AI-versnellers. TSMC bakt het resultaat op geavanceerde nodes, de fijnste productieprocessen. Beide bedrijven verdienen fors aan de ommezwaai van Meta. Broadcom boekte in het eerste kwartaal 8,4 miljard dollar AI-omzet, ruim een verdubbeling op jaarbasis. CEO Hock Tan mikt op 56 miljard dollar over het hele boekjaar. Voor 2027 ziet Broadcom meer dan 100 miljard dollar in het verschiet. Dat cijfer leunt zwaar op klanten als Meta die hun eigen versnellers laten ontwerpen in plaats van Nvidia-kaarten te kopen.

Nvidia blijft intussen de koning van het trainen van grote modellen. Meta’s chip daagt die positie niet uit, maar knabbelt aan het serveren, waar de volumes het grootst zijn. De trend versnelt. Analisten zien de markt voor maatwerkchips daardoor hard groeien. Broadcom ontwerpt inmiddels versnellers voor Google, Meta, OpenAI en Anthropic. Die spreiding maakt het bedrijf minder afhankelijk van een enkele klant. Hock Tan praat daarom zo stellig over zijn omzet.

De partnerschappen liggen vast tot 2029. Meta trekt dit jaar 115 tot 135 miljard dollar uit voor AI en begint zijn XPU-uitrol in 2027. Zo verlegt Meta de afhankelijkheid van de ene leverancier naar de andere. De macht van Nvidia slinkt in de rekenrace, maar Broadcom en TSMC vullen het gat. Wie Nvidia omzeilt, betaalt dus alsnog aan de laag eronder.

Wat dit betekent voor Nederland en Europa

Hier komt Nederland in beeld. TSMC maakt geavanceerde chips alleen met lithografie van ASML uit Veldhoven. ASML heeft een monopolie op EUV, de machines die de kleinste chipstructuren tekenen. Elke nieuwe MTIA-generatie op een moderne node leunt op die machines. ASML levert dit jaar zestig van zijn gangbare EUV-tools, tegen 48 vorig jaar. Die 52 tot 56 miljard dollar capex van TSMC komt recht uit de bouwdrift van Meta, Google en OpenAI. Hoe meer chips zij bestellen, hoe voller de orderportefeuille van ASML raakt.

De duurste machine, de zogenoemde High-NA, kost ongeveer 380 miljoen euro per stuk. TSMC vindt dat zo prijzig dat het High-NA pas vanaf 2029 in massaproductie inzet. Tot die tijd draaien de nieuwste chips op de gangbare EUV-machines die ASML met tientallen tegelijk uitlevert aan Taiwan. Toch blijft ASML de flessenhals van de hele keten. We schreven eerder dat ASML de echte race wint. Europa levert de machines, maar Europese AI-modellen blijven achter. Amerikaanse techreuzen bouwen eigen silicium om zich los te weken van Nvidia, en toch loopt elke moderne node langs Veldhoven. De ironie is compleet. Voor Europese beleidsmakers is dat een zeldzaam machtsmiddel in de chipoorlog. Elke Iris die in september van de band loopt, begon bij een machine uit Veldhoven.