Tennet won eind april. Goodman, de Australische datacenterontwikkelaar, wilde een stroomaansluiting bij Vijfhuizen voor eind 2029 plus dwangsommen van een half miljoen euro per dag bij vertraging. Rechter zei nee. Pas in de periode 2033 tot 2035 zit er ruimte op het hoogspanningsnet daar.
Vier jaar wachten voor één datacenter.
Tot dan staan 14.000 tot 15.000 bedrijven in de rij voor een stroomaansluiting in Nederland. AI-datacenters voorop. En achter hen rijen woningbouwprojecten, ziekenhuizen, scholen, productiebedrijven, allemaal tegen dezelfde harde grens van een net dat zijn capaciteit niet bijhoudt.
Wachtrij is de echte AI-flessenhals
Nederland heeft uitstekende glasvezel, stabiel klimaat, goed opgeleide ingenieurs. Maar het stroomnet hapt. Tennet en regionale netbeheerders kunnen de groei in vraag niet bijhouden.
Liander-prognose voor regio Vijfhuizen toont overbelasting vanaf de winter van 2026-2027. Geen datacenters meer daar. Geen woningen meer. Schiphol heeft het netcongestie-probleem expliciet als bedrijfsrisico in het jaarverslag opgenomen.
Verder dan tijdelijke ergernis reikt het probleem. Voorjaarsrapportage van het Landelijk Actieprogramma Netcongestie schreef het letterlijk, er is geen capaciteit meer om toekomstige belasting op te vangen. Daarmee komt netuitbreiding op gespannen voet met economische groei, woningbouw, mobiliteit, en verduurzaming, allemaal tegelijk concurrenten van schaarse aansluitingen.
AI-fabrieken vragen wat windparken aanleveren
Eén hyperscale-AI-datacenter verbruikt evenveel stroom als 100.000 huishoudens. Grote campus zelfs 200.000. Het CBS rapporteerde dat datacenters in 2024 al 4,6 procent van de Nederlandse elektriciteit verbruikten, vergelijkbaar met twee miljoen huishoudens.
Richting 2030 staat in de Netbeheer Nederland-scenario’s. 15 procent van de totale stroomvraag.
Microsoft en Google bouwen alsnog door. Hun vergunningen liggen er al jaren. Lelystad krijgt een gigant, Haarlemmermeer vier datacentra, Amsterdam drie torens voor Microsoft ondanks moratorium. Vergunningen die voor 2022 zijn afgegeven, blijven geldig.
Hier zit de crypto-Web3-kans
Decentralized compute is geen futuristisch concept meer. Render Network staat op 5,4 miljard dollar marktcap. Akash Network levert containerized GPU-compute. io.net brengt verspreide GPU-clusters bijeen tot één rekencluster.
Bedrijfsmodel sluit precies aan op het NL-probleem.
Wachten op Tennet duurt vier jaar. Een wereldwijd verdeeld GPU-netwerk staat morgen al aan. Nederlandse startup AI Mills sprong erin, Bussum-gevestigde firma bouwt modulaire AI-fabrieken op locaties met overschot-stroom, vooral bij windparken, niet op het hoogspanningsnet maar lokaal verbonden. Aanpak die je in crypto-mining al twintig jaar ziet. Zoek waar energie staat, plaats daar de chips, vermijd het overbelaste centrale net.
Vraag die de Tweede Kamer vermijdt
Vandaag debatteerde de Tweede Kamer over netcongestie. Staatssecretaris erkende dat er geen budget is om in zeekabels of datacenters te investeren. Wel onderzoekt het kabinet of bij Europese aanbestedingen soevereiniteit kan meewegen.
Halfslachtig.
Echte beslissingen liggen op marktniveau. En de markt zegt het al, als Nederlandse infrastructuur de AI-vraag niet kan dragen, gaat compute naar tokens en netwerken die het wel kunnen. Render plus 47 procent year-to-date. Akash plus 38 procent. io.net plus 62 procent sinds februari-listing op grote exchanges. Geen toeval. Markt prijst de NL-bottleneck voordat het bedrijfsleven het zelf doorheeft.
