Xi Jinping belooft AI voor iedereen en bindt 29 landen aan zijn blok

AI-context. ASML boekte in het tweede kwartaal €9,3 miljard omzet en verhoogde de jaarprognose naar €43 tot €45 miljard. Voor het derde kwartaal rekent het bedrijf op €11 tot €12 miljard. Het oude kwartaalrecord uit eind 2025 staat op €9,7 miljard. De EUV-capaciteit stijgt in 2027 met 30 procent. Bron, ASML.

Xi Jinping maakt AI tot exportproduct

De opening in Shanghai trok zwaar bezoek. VN-chef Antonio Guterres schoof aan, net als de leiders van Kazachstan, Cambodja en Thailand. Peking bevestigde de komst van Xi maandag al in een officiële aankondiging. Volgens persbureau AP is het zijn eerste optreden op het vlaggenschip van de Chinese AI-sector. Xi noemde AI-ontwikkeling “geen solooptreden van een enkel land, maar een symfonie van wereldwijde samenwerking”. Hij haalde uit naar landen die nationale veiligheid “oprekken” en hun eigen veiligheid boven die van anderen plaatsen. Die pijl wijst naar Washington, dat China afsnijdt van geavanceerde chips en chipmachines. Reuters tekende op dat Xi “nieuwe historische onrechtvaardigheden” in AI wil voorkomen. Daarom zoekt China steun in het mondiale Zuiden. Het werkt samen met ASEAN, de Arabische Liga, de Afrikaanse Unie en de BRICS-landen.

Het hardste nieuws kwam een dag eerder. Donderdag tekenden 29 landen, waaronder Rusland, Pakistan en Kazachstan, voor de World Artificial Intelligence Cooperation Organization. Deze WAICO krijgt zijn hoofdkantoor in Shanghai en moet wereldwijd AI-bestuur bevorderen. Xi voegde er vrijdag concrete cadeaus aan toe. Ontwikkelingslanden krijgen 5.000 trainingsplekken in vijf jaar. Dertig landen mogen het Chinese AI-weersysteem MAZU gebruiken voor waarschuwingen bij noodweer. Xi drong volgens de liveblog van Bloomberg ook aan op menselijk toezicht op AI. Een commentaar van Xinhua riep een dag eerder al op tot veilige en ordelijke AI-ontwikkeling. Volgens Chinese staatsmedia doen dit jaar ruim 1.100 bedrijven en 1.400 gasten mee aan de beurs in Shanghai.

Wedloop om chips en rekenkracht

Achter de diplomatie woedt een hardwarestrijd. Nvidia mag zijn snelste chips niet aan China verkopen door Amerikaanse exportregels. China antwoordt met eigen rekenkracht. Huawei toont op de beurs zijn Atlas 950 SuperPoD, een systeem met maximaal 8.192 Ascend-chips. Dat zijn twintig keer zoveel AI-chips als in het vorige topsysteem van Huawei. Volgens de Ascend-roadmap komt het systeem in het vierde kwartaal op de markt. Huawei zet het neer als rivaal van Nvidia. AP schrijft dat analisten China inmiddels als vernieuwer zien, niet langer als volger. Het vijfjarenplan tot 2030 zet AI dan ook bovenaan de Chinese agenda.

Chinese labs vallen intussen op met open modellen, AI-systemen die iedereen gratis mag downloaden en aanpassen. DeepSeek won daarmee terrein in armere landen, waar Amerikaanse abonnementen te duur zijn. Moonshot zette donderdag Kimi K3 online, dat westerse topmodellen uitdaagt. Zo krijgt het verhaal van Xi over eerlijke toegang een commerciële motor die westerse aanbieders op prijs verslaat. Wie het Chinese aanbod kiest, koppelt zijn AI-toekomst aan Chinese chips en Chinese standaarden. Precies daar mikt WAICO op.

Wat dit betekent voor Nederland en Europa

De wedloop die Xi wil omzeilen betaalt zich uit in Veldhoven. ASML meldde woensdag in zijn kwartaalcijfers een omzet van €9,3 miljard en een nettowinst van €2,9 miljard. Het verkocht 91 lithografiesystemen, machines die de patronen van chips belichten. Topman Christophe Fouquet zegt dat aanhoudende investeringen in AI de vraag naar de meest geavanceerde chips stevig aanjagen. Het bedrijf verhoogde daarom de jaarprognose naar €43 tot €45 miljard. Voor het derde kwartaal rekent ASML op €11 tot €12 miljard. Dat is meer dan het ooit in een kwartaal omzette. China bouwt een eigen AI-blok om westerse machines te vervangen. Juist die splitsing bezorgt de Nederlandse machinebouwer nu recordorders, omdat beide kampen capaciteit opbouwen. EUV-machines, de meest geavanceerde chipmachines, mag ASML al jaren niet aan China leveren. Huawei bouwt zijn Atlas-systemen dus zonder Nederlandse toptechniek, en dat lukt steeds beter.

Europa staat tussen twee modellen in. Brussel koos met de AI Act voor bindende regels. Sinds augustus 2025 gelden daar eisen voor general-purpose AI, brede basismodellen zoals GPT en Gemini. China zet er nu een eigen bestuursmodel naast, geleid vanuit Shanghai en gericht op het Zuiden. Europa reguleert, China subsidieert en exporteert. Brussel liet donderdag zijn spierballen zien en dwingt Google om Android open te stellen voor ChatGPT en Claude. Voor Nederland telt vooral de chipketen. ASML telt ruim 44.500 voltijdbanen en plant 30 procent extra EUV-capaciteit voor 2027. Ook de DUV-vloot, de werkpaarden voor gewone chips, groeit dan met 30 procent. De AEX noteert vandaag op recordniveau. Elke verdere splitsing van de AI-wereld raakt daarmee rechtstreeks Nederlandse banen en orderboeken.