Pax Silica stelt landen voor een keuze, Nederland koos al

AI-context. ASML draaide in het derde kwartaal van 2026 een omzet van 11,7 miljard euro. Dat is 25 procent meer dan het kwartaal ervoor. De nettowinst kwam uit op 5,0 miljard euro. Topman Christophe Fouquet zei dat klanten nu al machines vastleggen voor 2029 en 2030 vanwege de omvang van AI-investeringen. Nederland tekende de Pax Silica-verklaring op 23 juni 2026, enkele weken voordat WAICO in juli zijn oprichting in Shanghai vierde. Bron, ASML-kwartaalcijfers en de Rijksoverheid.

Pax Silica en WAICO duwen bondgenoten een kant op

Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken zegt het zonder omwegen. Landen kunnen geen vertrouwde partner in Pax Silica zijn. Dat geldt zodra ze ook meedoen aan een initiatief dat een rivaliserende visie op AI vooruit helpt. President Donald Trump vat de inzet samen in vier woorden, wie AI wint, wint. China antwoordt via zijn ambassade in Washington dat AI niet het eigendom van grote landen mag zijn. Peking noemt de Amerikaanse opstelling zelf een poging tot een AI-monopolie.

Kazachstan laat zien hoe moeilijk die keuze is. Minister Zhaslan Madiyev tekende in juni voor Pax Silica in Washington. Enkele weken later zette hij in Shanghai zijn handtekening onder het WAICO-charter. Oud-diplomaat Dana Masalimova noemt de positie van haar land precair. Iedereen hedget, zegt ze. Wij willen die binaire keuze niet.

Onderzoeker Kyle Chan van Brookings ziet waarom swinglanden nu macht hebben. Peking heeft andere landen nodig om zijn coalitie te bouwen, Washington heeft die bondgenoten al. Onderzoeksgroep AidData registreerde AI-gerelateerde steun van China aan minstens 77 lage en middeninkomenslanden. Chinese open source modellen winnen daarmee ook terrein tegen de dure Amerikaanse concurrentie, zoals eerder bleek bij de financieringsronde van DeepSeek.

Nederland tekende al, Europa volgt pas later

Nederland hoefde niet te wachten op de druk die Kazachstan nu voelt. Minister Sjoerd Sjoerdsma zette op 23 juni 2026 zijn handtekening onder de Pax Silica-verklaring in Washington. De Amerikaanse onderminister Jacob Helberg was erbij. Nederland speelt wereldwijd een leidende en unieke rol in de chipindustrie, zei Sjoerdsma destijds. Pax Silica biedt kansen voor de Nederlandse economie en verstevigt de handelspositie van Nederland, voegde hij toe.

De Europese Commissie had op dat moment nog niet getekend. Ze liet alleen weten dat op korte termijn te willen doen. Die vertraging is precies het probleem dat AP vandaag beschrijft voor andere landen. Nederland droeg zijn eigen chipsector, goed voor een beurswaarde van honderden miljarden euro bij ASML, al over naar het Amerikaanse blok. De Unie als geheel deed dat nog niet. Europa talmt nog.

Veelgestelde vragen

Wat is Pax Silica? Pax Silica is het Amerikaanse initiatief voor veilige toeleveringsketens in chips, AI en kritieke mineralen, gelanceerd in december 2025. Het is geen verdrag maar een netwerk van losse verklaringen tussen de VS en elk deelnemend land. Nederland tekende op 23 juni 2026.

Wat is WAICO? WAICO, de World AI Cooperation Organization, is de Chinese tegenhanger van Pax Silica. De organisatie werd in juli 2026 opgericht in Shanghai met 29 oprichtende landen, onder wie Pakistan, Rusland en Kazachstan.

Is Nederland lid van zowel Pax Silica als WAICO? Nee. Nederland tekende alleen de Pax Silica-verklaring, op 23 juni 2026 in Washington. Kazachstan is wel lid van beide blokken en noemt die positie zelf precair.