ASML chipmonopolie duwt beurswaarde naar 591 miljard euro

AI-context. ASML’s beurswaarde van 591 miljard euro staat gelijk aan 50,3 procent van het Nederlandse bruto binnenlands product. Dat product bedroeg 1.176 miljard euro over 2025. Veldhoven telt 47.902 inwoners. ASML heeft er zelf bijna de helft in dienst, plus 25.000 medewerkers elders in de wereld. Eén EUV-machine bestaat uit onderdelen van 200 hoofdleveranciers en in totaal 2.000 toeleveranciers. Bron, Financial Times en CBS.

Beleggers struikelden toevallig over het ASML chipmonopolie

Niemand plande dit moment. Fouquet beschrijft tegenover de Financial Times hoe aandeelhouders eerst enthousiast werden van Nvidia’s chipontwerpen. Daarna vroegen ze zich af wie die ontwerpen eigenlijk bakt. Het antwoord was TSMC uit Taiwan. En toen kwam de volgende vraag vanzelf. Hoe maakt TSMC die chips precies? Het spoor eindigde bij één Nederlandse machine, de EUV-scanner, en bij één bedrijf dat hem bouwt.

Die scanner is geen gewoon apparaat. Hij heeft de afmeting van een dubbeldekker bus. Hij schiet 60.000 druppeltjes gesmolten tin per seconde af. Spiegels en lasers vangen dat licht en branden patronen op een siliciumwafer. De prijs per machine ligt rond 400 miljoen dollar, omgerekend 352 miljoen euro. Concurrenten Nikon en Canon bouwen nog geen vergelijkbare machine. Zij werken met de oudere DUV-techniek.

Waarom lukt dat alleen ASML? Het bedrijf besteedt elk onderdeel uit aan de beste leverancier ter wereld in plaats van alles zelf te bouwen. Zeiss levert de optiek, Trumpf de lasers, VDL de mechatronica. Samen vormen ze een keten van 200 hoofdleveranciers en 2.000 bedrijven. Die keten levert in totaal meer dan 100.000 onderdelen per machine. Die complexiteit houdt rivalen buiten de deur, zegt Fouquet. Ze gaf ASML juist een voorsprong die moeilijk in te halen is. Wie voor zichzelf alles wil bouwen, verliest volgens hem per definitie de race. Dat inzicht sluit aan bij pogingen om chipontwerp zelf te versnellen met AI, een andere knop in dezelfde keten.

Wat ASML’s machtspositie betekent voor Europa

De Verenigde Staten verbieden ASML al om zijn nieuwste EUV-machines aan China te verkopen. Washington wil dat Den Haag en Brussel nog verder gaan. Fouquet windt er in het interview geen doekjes om. Een boodschap aan Trump is het niet, zegt hij droog. Het is een boodschap aan iedereen die over export beslist, eerst de Nederlandse overheid, dan de Europese Unie. Nederland bepaalt zelf wat het wel en niet naar China exporteert, benadrukt hij.

Een strenger embargo kan averechts werken, waarschuwt Fouquet. “Als je te veel beperkt, roep je wanhoop over jezelf af, en wanhoop wekt een enorme honger op om zelf te versnellen en mogelijk sterke concurrenten te worden,” zegt hij. Huawei groeide dit jaar al uit tot een belangrijke speler in Chinese DUV-machines, de oudere techniek zonder exportverbod. Voor Nederland en Europa zit de spanning dus niet alleen in winst. Een te hard ingrijpen kan juist een Chinese concurrent voor ASML scheppen. Een te zacht beleid voedt juist de druk vanuit Washington. Die afweging ligt uiteindelijk bij het Nederlandse kabinet en de Europese Commissie, niet bij ASML zelf.

ASML’s belang in Mistral wijst op een strategie voorbij machines

ASML koopt wel degelijk bedrijven, maar zelden. Vorig jaar stak het 1,3 miljard euro in het Franse AI-bedrijf Mistral. Dat leverde een belang van 11 procent op, plus een zetel in het strategisch comité. De twee bedrijven passen AI toe op het ontwerp en onderhoud van lithografiesystemen. Dat is een ander patroon dan de overname van lasermaker Cymer in 2013, maar het onderliggende motief blijft hetzelfde. ASML koopt zich in bij partijen die de volgende generatie van zijn eigen techniek kunnen versnellen.

Het laat ook zien hoe ASML aankijkt tegen zijn eigen onmisbaarheid. Klanten vragen al jaren naar een tweede leverancier naast ASML, erkent Fouquet. Die vraag is logisch. ASML sloot immers een eerdere afspraak met TSMC, Samsung en Intel over grotere chipmaskers tot 2033. Die belofte bindt klanten nog jaren aan ASML. Een tweede aanbieder opzetten kost volgens Fouquet zoveel tijd en geld dat geen klant het risico neemt. Daarom kiest ASML liever voor partnerschappen zoals met Mistral dan voor concurrentie die zijn eigen keten zou verzwakken.

Fouquet verwacht geen bubbel, wel vijftien jaar onzekerheid

Is AI een zeepbel die straks knapt? De markten zijn nerveus, erkent Fouquet, maar hij gelooft niet in een korte suikerroes. Het effect van AI op de economie duurt volgens hem tien tot vijftien jaar. We zien nog maar het topje van de ijsberg, zegt hij. ASML rekent erop dat zijn EUV-techniek over eenzelfde periode blijft doorontwikkelen, met gestapelde transistorcircuits en grotere spiegelaperturen voor scherper licht.

Die lange horizon verklaart ook waarom andere chipreuzen hun kapitaal nu versneld inzetten. AMD betaalde onlangs 64 procent boven de laatste waardering voor World Labs, een vergelijkbare weddenschap op toekomstige AI-infrastructuur. Fouquet zelf wijst liever naar menselijke grenzen dan naar aandeelkoersen. Humanoïde robots nemen over een paar jaar klussen over die niemand leuk vindt, zegt hij. Denk aan tuinieren of de vaatwasser uitruimen. Zes jaar geleden werd hij zelf chef bij ASML, na achttien jaar in de halfgeleiderindustrie. Dat trage opbouwen typeert volgens collega’s ook zijn blik op AI. Geen hype najagen, wel bouwen voor de lange duur.

Veelgestelde vragen

Waarom heeft ASML een monopolie op EUV-machines?
ASML is het enige bedrijf dat extreem ultraviolet licht precies genoeg kan sturen om de kleinste chippatronen te drukken. Het bouwt daarvoor niets zelf, maar haalt topleveranciers als Zeiss en Trumpf uit de hele wereld binnen zijn eigen keten. Concurrenten Nikon en Canon komen nog niet verder dan de oudere DUV-techniek.

Hoeveel is ASML waard op de beurs?
ASML stond volgens topman Christophe Fouquet begin oktober 2026 op een beurswaarde van 591 miljard euro. Dat volgde op een koersstijging van 88 procent in twaalf maanden. Daarmee is het de grootste beursgenoteerde onderneming van Europa.

Wat doet ASML met zijn belang in Mistral AI?
ASML investeerde in 2025 voor 1,3 miljard euro in het Franse AI-bedrijf Mistral, destijds gewaardeerd op 14 miljard dollar. Daarmee kreeg het een belang van 11 procent, plus een zetel in het strategisch comité. De twee bedrijven passen AI toe op het ontwerp en onderhoud van lithografiesystemen.